Poręczenie kredytu — jak działa i jakie niesie ryzyko?

Czym jest poręczenie kredytu?

Poręczenie kredytu to forma zabezpieczenia kredytu, w której osoba trzecia (poręczyciel, potocznie zwany żyrantem) zobowiązuje się wobec banku do spłaty kredytu, jeśli główny kredytobiorca nie wywiąże się ze swoich zobowiązań. Poręczenie jest uregulowane w art. 876–887 Kodeksu cywilnego.

Poręczyciel nie jest stroną umowy kredytowej — podpisuje oddzielną umowę poręczenia z bankiem. Mimo to jego odpowiedzialność finansowa może być równie dotkliwa jak odpowiedzialność kredytobiorcy.

Rodzaje poręczenia

W praktyce bankowej występują dwa główne rodzaje poręczenia:

• Poręczenie cywilne (wg Kodeksu cywilnego) — poręczyciel odpowiada jako współdłużnik solidarny. Bank może dochodzić spłaty zarówno od kredytobiorcy, jak i od poręczyciela, bez konieczności wcześniejszego wyczerpania egzekucji wobec kredytobiorcy.
• Poręczenie wekslowe (awal) — poręczyciel składa podpis na wekslu in blanco wystawionym przez kredytobiorcę. Odpowiedzialność wekslowa jest surowsza — trudniej się od niej uwolnić i łatwiej bankowi uzyskać nakaz zapłaty.

Kiedy bank żąda poręczenia?

Bank może wymagać poręczenia w kilku sytuacjach:

• Kredytobiorca ma niedostateczną zdolność kredytową — zarabia za mało w stosunku do wnioskowanej kwoty
• Kredytobiorca ma krótki staż pracy lub niestabilną formę zatrudnienia (umowa zlecenie, działalność gospodarcza od niedawna)
• Wymagany wkład własny jest za niski — poręczenie może rekompensować brak pełnego zabezpieczenia
• Kredytobiorca ma negatywną historię kredytową — poręczenie osoby z dobrym scoringiem BIK zwiększa wiarygodność wniosku

Warto wiedzieć, że dochód poręczyciela zazwyczaj nie jest dodawany do wyliczenia zdolności kredytowej głównego kredytobiorcy. Poręczenie stanowi dodatkowe zabezpieczenie, a nie sposób na podniesienie kwoty kredytu. Jeśli celem jest zwiększenie zdolności, lepszym rozwiązaniem jest przystąpienie jako współkredytobiorca.

Odpowiedzialność poręczyciela — na co się godzisz?

Zakres odpowiedzialności poręczyciela obejmuje:

• Całość pozostałego do spłaty kapitału kredytu
• Odsetki umowne (bieżące i zaległe)
• Odsetki karne za opóźnienie w spłacie
• Koszty windykacji i postępowania sądowego

Przykład: Poręczyłeś kredyt gotówkowy na 80 000 zł na 5 lat. Po 2 latach kredytobiorca przestał płacić. Pozostało do spłaty ok. 52 000 zł kapitału, plus narosły odsetki karne 3 200 zł i koszty windykacji 1 800 zł. Bank żąda od Ciebie łącznie 57 000 zł.

Wpływ poręczenia na BIK poręczyciela

Poręczenie kredytu jest odnotowywane w Biurze Informacji Kredytowej. Wpływa na sytuację poręczyciela w następujący sposób:

• Zobowiązanie warunkowe — poręczony kredyt pojawia się w raporcie BIK poręczyciela jako zobowiązanie warunkowe. Część banków uwzględnia go przy obliczaniu wskaźnika DTI.
• Obniżona zdolność kredytowa — poręczyciel, starając się o własny kredyt, może otrzymać niższą kwotę, bo bank doliczy poręczone zobowiązanie do jego obciążeń
• Negatywna historia — jeśli kredytobiorca spóźnia się ze spłatą, opóźnienie może pojawić się również w historii poręczyciela
• Scoring — samo poręczenie może obniżyć scoring BIK poręczyciela o kilka do kilkunastu punktów

Jak uwolnić się z poręczenia?

Uwolnienie się z poręczenia nie jest proste. Możliwe ścieżki to:

• Spłata kredytu przez kredytobiorcę — po całkowitej spłacie poręczenie wygasa automatycznie
• Zmiana zabezpieczenia — kredytobiorca może zaproponować bankowi inne zabezpieczenie (np. hipotekę na nieruchomości) w zamian za zwolnienie poręczyciela
• Znalezienie nowego poręczyciela — zastąpienie jednego poręczyciela inną osobą akceptowalną dla banku
• Aneks do umowy — jeśli bank wyrazi zgodę na rezygnację z poręczenia (np. po spłacie znacznej części kredytu i poprawie zdolności kredytobiorcy)
• Refinansowanie kredytu — kredytobiorca zaciąga nowy kredyt w innym banku bez poręczenia, spłacając stary

Jednostronne wypowiedzenie poręczenia przez poręczyciela nie jest możliwe. Poręczyciel nie może po prostu zrezygnować — jest związany umową aż do wygaśnięcia zobowiązania głównego.

Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem poręczenia?

Jeśli mimo ryzyk decydujesz się na poręczenie, zadbaj o następujące kwestie:

• Ograniczenie kwotowe — negocjuj z bankiem górny limit odpowiedzialności (np. do kwoty kapitału, bez odsetek karnych)
• Ograniczenie czasowe — poręczenie na czas określony jest bezpieczniejsze niż bezterminowe
• Prawo do informacji — zastrzeż w umowie, że bank musi Cię informować o opóźnieniach w spłacie kredytobiorcy
• Umowa regresowa — podpisz z kredytobiorcą odrębną umowę regulującą zwrot wpłaconych przez Ciebie kwot
• Monitoring BIK — regularnie sprawdzaj swój raport BIK, aby kontrolować stan poręczonego kredytu

Sprawdź też: Współkredytobiorca | Weksel in blanco | Zabezpieczenie kredytu | BIK

Najczęściej zadawane pytania

Czy poręczyciel kredytu może wycofać się z poręczenia?

Poręczyciel nie może jednostronnie wycofać się z poręczenia. Aby uwolnić się od odpowiedzialności, konieczna jest zgoda banku — np. w wyniku zamiany zabezpieczenia, znalezienia nowego poręczyciela lub refinansowania kredytu. Poręczenie wygasa automatycznie dopiero po całkowitej spłacie kredytu.

Jak poręczenie wpływa na zdolność kredytową poręczyciela?

Poręczony kredyt pojawia się w BIK poręczyciela jako zobowiązanie warunkowe. Wiele banków uwzględnia poręczenie przy obliczaniu zdolności kredytowej, co oznacza niższą dostępną kwotę kredytu. Scoring BIK poręczyciela może być obniżony o kilka do kilkunastu punktów.

Czym poręczyciel różni się od współkredytobiorcy?

Poręczyciel podpisuje oddzielną umowę poręczenia i jego dochody zazwyczaj nie zwiększają zdolności kredytowej. Współkredytobiorca jest pełną stroną umowy kredytowej, jego dochody sumują się z dochodami głównego kredytobiorcy, a kredyt widnieje bezpośrednio (nie warunkowo) w jego BIK.

Co grozi poręczycielowi, gdy kredytobiorca przestanie spłacać kredyt?

Bank może żądać od poręczyciela spłaty całego pozostałego zadłużenia, łącznie z odsetkami karnymi i kosztami windykacji. Niespłacenie długu przez poręczyciela skutkuje wpisem do BIK, a bank może skierować sprawę na drogę sądową i egzekucję komorniczą z majątku poręczyciela.