Słownik finansowy

Pojęcia kredytowe i bankowe wyjaśnione prostym językiem. Wpisz hasło lub wybierz temat. Przy najważniejszych pojęciach znajdziesz odnośniki do szerszych wyjaśnień.

Od czego zacząć?

RRSO — porównanie kosztów, oraz czytanie formularza informacyjnego.
Marża kredytu — składnik oprocentowania; przelicz różnicę marż i prowizji.
LTV — kredyt w stosunku do wartości nieruchomości; policz potrzebny wkład.
DStI — udział rat w dochodzie; sprawdź własny budżet.
WIBOR — wskaźnik oprocentowania; sprawdź źródła i daty notowań.
Dwie oferty kredytu — zastosuj pojęcia do rat, opłat i pozostałego długu.

Angielskie mortgage w kontekście bankowym oznacza kredyt hipoteczny; sama hipoteka jest zabezpieczeniem na nieruchomości.

AML (Anti-Money Laundering)

Procedury przeciwdziałania praniu pieniędzy w kontekście kredytu hipotecznego. Bank wymaga udokumentowania źródła wkładu własnego — darowizna, oszczędności, sprzedaż nieruchomości.

Czytaj więcej →

Art. 777 k.p.c.

Dobrowolne poddanie się egzekucji — oświadczenie składane u notariusza przy kredycie hipotecznym. Pozwala bankowi na egzekucję bez wyroku sądu w razie niespłacania kredytu.

Czytaj więcej →

Akt notarialny

Dokument urzędowy sporządzany przez notariusza, wymagany przy przeniesieniu własności nieruchomości. Określa warunki transakcji i stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej.

Czytaj więcej →

Amortyzacja

Proces stopniowej spłaty kredytu w ratach składających się z części kapitałowej i odsetkowej. W ratach równych (annuitetowych) część kapitałowa rośnie z czasem, a odsetkowa maleje.

Czytaj więcej →

Aneks do umowy kredytowej

Dokument zmieniający warunki istniejącej umowy kredytowej — np. oprocentowanie, okres spłaty, walutę. Wymaga zgody obu stron i podpisu notarialnego przy zmianach hipoteki.

Czytaj więcej →

Annuitet

Metoda spłaty kredytu w równych ratach. Każda rata zawiera zmienną proporcję kapitału i odsetek — na początku dominują odsetki, pod koniec kapitał.

Aktualizacja oprocentowania

Okresowa zmiana oprocentowania kredytu ze zmienną stopą. Następuje co 3 miesiące (WIBOR 3M) lub co 6 miesięcy (WIBOR 6M) — bank przelicza ratę na podstawie nowej stawki.

Audyt energetyczny

Ocena efektywności energetycznej budynku. Coraz częściej wymagana przez banki przy kredytach na nieruchomości — wpływa na wartość i koszty utrzymania.

Bankowość hipoteczna

Segment bankowości specjalizujący się w udzielaniu kredytów zabezpieczonych hipoteką na nieruchomości. W Polsce regulowany przez ustawę o listach zastawnych i bankach hipotecznych.

Bank hipoteczny

Wyspecjalizowany bank udzielający kredytów hipotecznych finansowanych emisją listów zastawnych. W Polsce: mBank Hipoteczny, PKO Bank Hipoteczny, Pekao Bank Hipoteczny.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG)

Instytucja gwarantująca depozyty bankowe do 100 000 EUR. Przy upadłości banku kredyt nie znika — zostaje przeniesiony do innego banku. BFG nie chroni pożyczek, tylko depozyty.

Bankowy tytuł egzekucyjny (BTE)

Historyczny instrument umożliwiający bankom uproszczoną egzekucję. Uznany za niekonstytucyjny w 2015 roku — banki muszą teraz dochodzić roszczeń na drodze sądowej.

Bezciężarowy odpis KW

Odpis z księgi wieczystej potwierdzający brak obciążeń hipotecznych. Wymagany przez banki przy zakupie nieruchomości — potwierdza czysty stan prawny.

BIK

Biuro Informacji Kredytowej — instytucja gromadząca historię kredytową konsumentów i firm. Raport BIK zawiera informacje o zobowiązaniach i historii spłat. Bank dokonuje także własnej oceny ryzyka.

Czytaj więcej →

BIG

Biuro Informacji Gospodarczej — rejestry dłużników (np. KRD, ERIF, BIG InfoMonitor). Wpis pojawia się przy zaległości powyżej 200 zł trwającej dłużej niż 30 dni.

Bonifikata

Zniżka lub ulga przy zakupie nieruchomości od gminy/Skarbu Państwa. Może wynosić do 90% wartości dla najemców z wieloletnim stażem.

Blokada środków na rachunku

Zabezpieczenie kredytu polegające na zamrożeniu określonej kwoty na koncie bankowym. Środki są niedostępne do momentu spłaty kredytu lub ustanowienia innego zabezpieczenia.

Bufor stopy procentowej

Podwyższenie stopy używanej w ocenie zdolności do spłaty. Nie jest dodatkową marżą wpisaną do umowy; parametry zależą m.in. od rodzaju oprocentowania.

Cena ofertowa vs transakcyjna

Cena ofertowa to kwota podana w ogłoszeniu sprzedaży; cena transakcyjna to faktycznie zapłacona. Różnica wynosi średnio 3-8% — ważne przy porównywaniu rynku.

Cesja deweloperska

Sprzedaż praw z umowy deweloperskiej przed oddaniem mieszkania. Wymaga zgody dewelopera i nowej decyzji kredytowej banku. Podatkowo: PCC lub VAT w zależności od statusu cedenta.

Czytaj więcej →

Cesja kredytu

Przeniesienie praw i obowiązków z umowy kredytowej na inną osobę. Wymaga zgody banku i pozytywnej oceny zdolności kredytowej nowego kredytobiorcy.

Czytaj więcej →

Cesja polis ubezpieczeniowej

Przeniesienie praw z polisy ubezpieczeniowej na bank jako beneficjenta. Standardowe zabezpieczenie kredytu hipotecznego — bank otrzyma odszkodowanie w razie szkody.

Czytaj więcej →

Cesja wierzytelności

Sprzedaż Twojego kredytu przez bank innemu podmiotowi (art. 509-518 k.c.). Dla Ciebie nic się nie zmienia oprócz numeru konta — warunki umowy pozostają identyczne.

Czytaj więcej →

Cross-selling

Praktyka bankowa polegająca na oferowaniu dodatkowych produktów (ubezpieczenie, konto, karta) w pakiecie z kredytem. Często obniża marżę o 0,1-0,3 pp.

Czytaj więcej →

Całkowity koszt kredytu

Suma wszystkich kosztów ponoszonych przez kredytobiorcę: odsetki, prowizja, ubezpieczenia, opłaty przygotowawcze, wycena. Wyrażony kwotowo — uzupełnia RRSO w ocenie oferty.

Czynsz administracyjny

Opłata na rzecz wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej pokrywająca koszty zarządzania, fundusz remontowy, utrzymanie części wspólnych. Wpływa na zdolność kredytową.

Decyzja kredytowa

Formalna odpowiedź banku na wniosek kredytowy. Może być warunkowa (wymaga spełnienia dodatkowych warunków) lub bezwarunkowa. Wydawana w ciągu 14-30 dni roboczych.

Czytaj więcej →

Depozyt notarialny

Przechowywanie środków finansowych przez notariusza do momentu spełnienia warunków transakcji. Bezpieczna alternatywa dla bezpośredniego przelewu przy zakupie nieruchomości.

Czytaj więcej →

Deweloper

Przedsiębiorca budujący i sprzedający nieruchomości mieszkalne. Podlega ustawie deweloperskiej z 2021 — obowiązek rachunku powierniczego, prospekt informacyjny, ochrona DFG.

Deweloperski Fundusz Gwarancyjny (DFG)

Fundusz chroniący wpłaty nabywców mieszkań od deweloperów. Składka wynosi do 1% ceny i jest wliczona w cenę mieszkania. Działa od lipca 2022.

Dochód brutto vs netto

Dochód brutto — przed potrąceniem podatku i składek ZUS. Dochód netto — „na rękę". Banki przy zdolności kredytowej zwykle bazują na dochodzie netto.

DTI

Relacja kwoty zadłużenia do dochodu. Nie myl z DStI, czyli udziałem płatności związanych z obsługą długu w dochodzie. Definicję i okres dochodu sprawdź w źródle danego wskaźnika.

Czytaj więcej →

Dyspozycja wypłaty

Zlecenie uruchomienia środków z kredytu. Przy kredycie hipotecznym bank przelewa pieniądze bezpośrednio na konto sprzedającego lub dewelopera.

Działalność gospodarcza a kredyt

Osoby prowadzące JDG lub spółki mają inną ocenę zdolności — bank analizuje przychody i koszty z 12-24 miesięcy. Forma opodatkowania (KPiR, ryczałt, liniowy) wpływa na obliczenia.

Egzekucja komornicza

Przymusowe ściąganie należności przez komornika na podstawie tytułu wykonawczego. Przy kredycie hipotecznym obejmuje licytację nieruchomości.

ESIS (Europejski Znormalizowany Arkusz)

Standardowy formularz informacyjny, który bank MUSI Ci dać przed podpisaniem umowy (art. 14 ustawy o kredycie hipotecznym). Zawiera RRSO, harmonogram, koszty — jedyny dokument do rzetelnego porównania ofert.

Czytaj więcej →

Ekwiwalent czynszu

Koszt wynajmu porównywalnego mieszkania — używany do oceny opłacalności kupna vs wynajmu. Jeśli rata kredytu jest niższa od czynszu najmu, zakup może być korzystniejszy.

EURIBOR

Euro Interbank Offered Rate — terminowy wskaźnik referencyjny dla kredytów w EUR w strefie euro. Odpowiednik polskiego WIBOR-u, administrowany przez EMMI. Stosowany w kredytach walutowych denominowanych w EUR.

Czytaj więcej →

€STR (Euro Short-Term Rate)

Niezabezpieczony wskaźnik overnight strefy euro, publikowany przez EBC; zastąpił EONIA. Metodologiczny wzorzec dla polskiego POLSTR.

Czytaj więcej →

SOFR (Secured Overnight Financing Rate)

Amerykański wskaźnik overnight oparty na zabezpieczonych transakcjach repo, publikowany przez Fed z Nowego Jorku; zastąpił LIBOR USD.

Czytaj więcej →

CAS (spread korygujący)

Credit Adjustment Spread — różnica wyrównawcza dodawana przy konwersji umów z WIBOR na POLSTR, aby przejście było neutralne kosztowo dla kredytobiorcy.

Czytaj więcej →

Emisja listów zastawnych

Sposób finansowania kredytów hipotecznych przez banki hipoteczne. Listy zastawne to obligacje zabezpieczone portfelem kredytów — dają stabilne źródło finansowania.

Ewidencja gruntów i budynków

Rejestr prowadzony przez starostę, zawierający dane o działkach, budynkach i lokalach — powierzchnia, klasa, przeznaczenie. Wypis i wyrys wymagane przy kredycie na działkę.

Formularz informacyjny

Standardowy dokument, który bank musi wręczyć przed podpisaniem umowy kredytowej. Zawiera RRSO, całkowity koszt, harmonogram — pozwala porównać oferty.

Flat rate

Metoda obliczania odsetek od całkowitej początkowej kwoty kredytu (nie od salda malejącego). Stosowana w chwilówkach — prowadzi do znacznie wyższego RRSO niż oprocentowanie nominalne.

Fundusz remontowy

Środki gromadzone przez wspólnotę/spółdzielcę na remonty części wspólnych. Składka miesięczna: 1-5 zł/m². Bank uwzględnia ją w kosztach utrzymania przy zdolności kredytowej.

Czytaj więcej →

GPW Benchmark

Spółka administrująca wskaźnikami referencyjnymi (WIBOR, POLSTR) w Polsce. Licencjonowana przez KNF. Odpowiada za metodologię obliczania i publikację stawek.

Gwarancja bankowa

Zobowiązanie banku do zapłaty określonej kwoty w razie niewypełnienia zobowiązań przez dłużnika. Kosztowna, ale bardzo silna forma zabezpieczenia.

Gwarancja BGK

Gwarancja Banku Gospodarstwa Krajowego zastępująca część wkładu własnego w programie Rodzinny Kredyt Mieszkaniowy. BGK gwarantuje bankowi do 20% wartości nieruchomości.

Czytaj więcej →

Harmonogram spłat

Dokument określający daty i kwoty poszczególnych rat kredytu z podziałem na część kapitałową i odsetkową. Bank ma obowiązek udostępnić go na każde żądanie kredytobiorcy.

Czytaj więcej →

Hipoteka

Ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości stanowiące zabezpieczenie kredytu. Wpisywana w dziale IV księgi wieczystej. Daje bankowi prawo dochodzenia roszczeń niezależnie od zmiany właściciela.

Czytaj więcej →

Hipoteka kaucyjna

Rodzaj hipoteki zabezpieczającej wierzytelność o nieustalonej wysokości do oznaczonej sumy najwyższej. Stosowana m.in. przy liniach kredytowych.

Czytaj więcej →

Hipoteka łączna

Hipoteka obciążająca jednocześnie kilka nieruchomości dla zabezpieczenia jednego kredytu. Stosowana np. przy kredycie na budowę domu, gdy działka i budynek to osobne KW.

Hipoteka przymusowa

Hipoteka wpisywana bez zgody właściciela na podstawie tytułu wykonawczego (np. wyroku sądu). Stosowana przez ZUS, urząd skarbowy lub wierzyciela po wygranym procesie.

Historia kredytowa

Zapis wszystkich kredytów i pożyczek w BIK — kwoty, terminy, opóźnienia. Pozytywna historia (terminowe spłaty) znacząco poprawia scoring i warunki nowego kredytu.

Indeksacja

Mechanizm przeliczania kredytu walutowego na PLN po kursie z dnia wypłaty i spłaty. Kredyty indeksowane do CHF były źródłem kryzysu frankowego w Polsce.

Inspekcja bankowa

Kontrola postępu prac budowlanych przez rzeczoznawcę bankowego. Wymagana przed wypłatą kolejnej transzy kredytu na budowę domu. Koszt: 200-500 zł za inspekcję.

Czytaj więcej →

Inflacja a kredyt

Wysoka inflacja obniża realną wartość długu — spłacasz „tańszymi" pieniędzmi. Jednocześnie powoduje wzrost stóp procentowych i rat. Realna stopa zwrotu = nominalna minus inflacja.

Czytaj więcej →

Intercyza

Umowa majątkowa małżeńska ustanawiająca rozdzielność majątkową. Wpływa na kredyt hipoteczny — każdy z małżonków odpowiada tylko swoim majątkiem osobistym.

Jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG)

Najprostsza forma prowadzenia firmy w Polsce. Przy kredycie hipotecznym: wymagany min. 12-24 miesięcy stażu, dochód liczony z KPiR lub ryczałtu po odjęciu składek i podatku.

Karencja

Okres odroczenia spłaty kapitału kredytu. Podczas karencji kredytobiorca płaci tylko odsetki (karencja kapitałowa) lub nie płaci nic (karencja pełna). Stosowana głównie przy budowie.

Czytaj więcej →

Kapitał początkowy

Kwota faktycznie wypłacona kredytobiorcy (bez prowizji i kosztów pobranych z góry). Podstawa naliczania odsetek w pierwszym okresie rozliczeniowym.

Kaucja

Kwota pieniężna złożona jako zabezpieczenie wykonania umowy. Przy wynajmie: max 12-krotność czynszu (najem okazjonalny). Zwracana po rozliczeniu stanu lokalu.

Klauzula abuzywna

Niedozwolone postanowienie w umowie z konsumentem — nieuzgodnione indywidualnie, rażąco naruszające interesy. Rejestr klauzul prowadzi UOKiK. Kluczowe w sporach frankowych.

KNF

Komisja Nadzoru Finansowego — organ nadzoru nad rynkiem finansowym w Polsce. Wydaje rekomendacje (S, T) regulujące politykę kredytową banków.

Czytaj więcej →

Komornik

Funkcjonariusz publiczny prowadzący postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego. Opłata komornicza: 10% wyegzekwowanej kwoty (min. 150 zł).

Konsolidacja kredytów

Połączenie kilku zobowiązań w jeden kredyt z jedną ratą. Może obniżyć miesięczne obciążenie, ale często wydłuża okres spłaty i zwiększa łączny koszt.

Czytaj więcej →

Koszty notarialne

Opłaty za sporządzenie aktu notarialnego przy zakupie nieruchomości. Taksa notarialna zależy od wartości transakcji — przy mieszkaniu za 500 tys. zł wynosi ok. 2 500-3 500 zł + VAT.

Czytaj więcej →

Kredyt budowlano-hipoteczny

Kredyt na budowę domu — wypłacany w transzach, po zakończeniu budowy przechodzi w zwykły kredyt hipoteczny. Wymaga kosztorysu, pozwolenia na budowę i inspekcji.

Czytaj więcej →

Kredyt denominowany

Kredyt walutowy, w którym kwota wyrażona jest w walucie obcej, ale wypłata i spłata następuje w PLN. Kryzys frankowy 2015 wynikał z kredytów denominowanych i indeksowanych do CHF.

Czytaj więcej →

Kredyt z dopłatą

Kredyt z dopłatą rządową (BGK) — Rodzinny Kredyt Mieszkaniowy, dawniej #naStart. Pokrywa część odsetek przez państwo. Wymaga spełnienia limitów dochodowych i cenowych.

Czytaj więcej →

Kredyt indeksowany

Kredyt udzielony w PLN, ale przeliczany na walutę obcą (np. CHF) po kursie z dnia wypłaty. Rata spłacana w PLN po bieżącym kursie — źródło kryzysu frankowego.

Czytaj więcej →

Kredyt gotówkowy

Kredyt bez określonego celu, bez zabezpieczenia hipotecznego. Kwota do 255 550 zł, okres do 10 lat. Wyższe oprocentowanie niż hipoteczny, ale prostsza procedura.

Kredyt hipoteczny

Długoterminowy kredyt (5-35 lat) zabezpieczony hipoteką na nieruchomości. Przeznaczony na zakup, budowę, remont lub refinansowanie nieruchomości.

Kredyt indeksowany

Kredyt udzielony w PLN, ale przeliczany na walutę obcą (np. CHF) po kursie z dnia wypłaty. Rata zależy od aktualnego kursu walutowego — źródło problemów frankowych.

Czytaj więcej →

Kredyt konsumencki

Kredyt do kwoty 255 550 zł udzielany osobie fizycznej na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą. Regulowany ustawą o kredycie konsumenckim dającą szerokie prawa konsumentowi.

Czytaj więcej →

Kredyt konsolidacyjny

Kredyt zaciągany w celu spłaty wielu istniejących zobowiązań. Może być zabezpieczony hipoteką, co pozwala uzyskać niższe oprocentowanie.

Kredyt pomostowy

Krótkoterminowy kredyt na okres przejściowy — np. między zakupem nowego a sprzedażą starego mieszkania. Wyższe oprocentowanie, spłacany ze środków ze sprzedaży.

Czytaj więcej →

Kredyt preferencyjny

Kredyt z dopłatami lub gwarancjami ze strony państwa. Przykłady: Rodzinny Kredyt Mieszkaniowy (gwarancja BGK wkładu własnego), historycznie: Mieszkanie dla Młodych, Rodzina na Swoim.

Czytaj więcej →

Kredyt refinansowy

Nowy kredyt zaciągany w innym banku w celu spłaty istniejącego kredytu na korzystniejszych warunkach (niższa marża, oprocentowanie).

Kredyt studencki

Niskooprocentowany kredyt z poręczeniem BGK dla studentów i doktorantów. Rata w trakcie studiów: 0 zł. Spłata rozpoczyna się 2 lata po ukończeniu nauki.

Kredyt walutowy

Kredyt udzielony lub indeksowany do waluty obcej (EUR, CHF, USD). Od 2014 roku banki w Polsce praktycznie nie udzielają nowych kredytów walutowych osobom fizycznym.

Czytaj więcej →

Księga wieczysta

Publiczny rejestr opisujący stan prawny nieruchomości. 4 działy: I — opis, II — własność, III — obciążenia, IV — hipoteki. Dostępna online na ekw.ms.gov.pl.

Czytaj więcej →

Kwota wolna od zajęcia

Minimalna kwota, której komornik nie może zająć z wynagrodzenia dłużnika. Równa płacy minimalnej netto (przy umowie o pracę). Chroni minimum egzystencji.

Łączna kwota do zapłaty

Suma kapitału i wszystkich kosztów kredytu (odsetki, prowizja, ubezpieczenia). Podawana obowiązkowo w formularzu informacyjnym — pokazuje ile realnie zapłacisz bankowi.

Licytacja komornicza

Publiczna sprzedaż nieruchomości dłużnika przez komornika. Cena wywoławcza: 3/4 wartości oszacowania (I termin) lub 2/3 (II termin). Nabywca musi zapłacić w ciągu 14 dni.

Limit kredytowy

Maksymalna kwota, którą bank udostępnia w ramach karty kredytowej lub linii kredytowej. Odnawialna — po spłacie można ponownie korzystać ze środków.

List zastawny

Papier wartościowy emitowany przez bank hipoteczny, zabezpieczony wierzytelnościami hipotecznymi. Inwestorzy kupują listy zastawne jako bezpieczną alternatywę dla obligacji.

Czytaj więcej →

LIBOR

London Interbank Offered Rate — historyczny wskaźnik referencyjny (zastąpiony przez SONIA/SOFR w 2023). Był podstawą kredytów walutowych w EUR, USD, CHF.

Linia kredytowa

Odnawialna forma finansowania — bank udostępnia limit, z którego klient korzysta wg potrzeb. Po spłacie limit się odnawia. Stosowana głównie w firmach.

LTV

Loan-to-Value — wskaźnik stosunku kwoty kredytu do wartości nieruchomości. Przy LTV 80% wpłacasz 20% wkładu własnego. Im niższy LTV, tym lepsza marża.

Czytaj więcej →

Marża

Stały składnik oprocentowania kredytu ustalany przez bank. Nie zmienia się przez cały okres kredytowania. Typowa marża kredytu hipotecznego: 1,5-3,0 pp.

Czytaj więcej →

Marża pomostowa

Podwyższona marża obowiązująca od uruchomienia kredytu do momentu wpisu hipoteki w księdze wieczystej. Typowo wyższa o 0,1-0,2 pp.

Czytaj więcej →

Miejscowy Plan Zagospodarowania (MPZP)

Dokument planistyczny gminy określający przeznaczenie terenu. Sprawdź przed zakupem — MPZP pokaże co może powstać obok Twojego mieszkania. Brak MPZP = decyzja o warunkach zabudowy.

Czytaj więcej →

Mieszkanie z rynku pierwotnego

Nowe mieszkanie kupowane bezpośrednio od dewelopera. Inne procedury kredytowe niż rynek wtórny — wypłata w transzach, ochrona DFG, brak podatku PCC.

Czytaj więcej →

Maksymalne odsetki

Limit odsetek ustawowych: max odsetki umowne = 2 × (stopa ref. + 3,5 p.p.), max za opóźnienie = 2 × (stopa ref. + 5,5 p.p.). W marcu 2026 (stopa ref. 3,75%): max umowne = 14,50%, max za opóźnienie = 18,50%.

Mieszkanie z rynku wtórnego

Istniejące mieszkanie kupowane od osoby fizycznej lub firmy (nie dewelopera). Podatek PCC 2%, szybsza procedura, natychmiastowe zamieszkanie, ale brak ochrony DFG.

Mieszkanie bezczynszowe

Lokal, za który nie płaci się czynszu administracyjnego (typowo domy jednorodzinne lub lokale z wyodrębnioną własnością gruntu). Korzystne przy obliczaniu zdolności kredytowej.

Monitoring kredytowy

Bieżąca kontrola terminowości spłat i sytuacji finansowej kredytobiorcy przez bank. Obejmuje też weryfikację wartości zabezpieczenia i ubezpieczeń.

Nadpłata jednorazowa vs regularna

Jednorazowa nadpłata daje natychmiastowy efekt, regularna buduje nawyk. Haczyk: banki domyślnie obniżają ratę zamiast skracać okres — musisz złożyć dyspozycję skrócenia pisemnie.

Czytaj więcej →

Nadpłata kredytu

Dobrowolna dodatkowa wpłata przekraczająca minimalną ratę. Skraca okres kredytowania lub obniża ratę. Bank nie może pobierać prowizji za nadpłatę po 3 latach od udzielenia kredytu hipotecznego.

Czytaj więcej →

Najem okazjonalny

Szczególna forma najmu z aktem notarialnym o poddaniu się egzekucji. Daje właścicielowi szybszą ścieżkę eksmisji. Wymaga wskazania lokalu zastępczego przez najemcę.

NBP

Narodowy Bank Polski — bank centralny RP. Ustala stopy procentowe (przez RPP), emituje pieniądz, nadzoruje system płatniczy. Prezes NBP od 2016: Adam Glapiński.

Nieruchomość

Część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot własności (gruntowa) lub lokal wyodrębniony prawnie (lokalowa). Podstawowe zabezpieczenie kredytu hipotecznego.

Notariusz

Osoba zaufania publicznego sporządzająca akty notarialne. Przy kredycie hipotecznym: akt kupna nieruchomości, oświadczenie o poddaniu się egzekucji, ustanowienie hipoteki.

Nota odsetkowa

Dokument informujący o naliczonych odsetkach — karnych za opóźnienie lub naliczonych przy wcześniejszej spłacie. Sprawdź wyliczenia banku — błędy się zdarzają.

Czytaj więcej →

Odwrócona hipoteka

Kredyt, w którym bank wypłaca pieniądze właścicielowi nieruchomości w zamian za przejęcie własności po śmierci. Ustawa z 2014 r. Prawie żaden bank w Polsce jej nie oferuje.

Czytaj więcej →

Odsetki karne

Odsetki naliczane za opóźnienie w spłacie rat. Maksymalne odsetki za opóźnienie: dwukrotność odsetek ustawowych. Naliczane od dnia wymagalności do dnia zapłaty.

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji

Akt notarialny, w którym kredytobiorca z góry zgadza się na przymusową egzekucję (art. 777 KPC). Przyspiesza bankowi dochodzenie roszczeń — pomija etap procesu sądowego.

Odszkodowanie z tytułu wcześniejszej spłaty

Opłata pobierana przez bank za przedterminową spłatę kredytu. Przy hipotecznym: max 3% przez pierwsze 3 lata, potem bezpłatnie. Przy konsumenckim: max 1%.

Czytaj więcej →

Odstąpienie od umowy kredytowej

Prawo konsumenta do rezygnacji z kredytu w ciągu 14 dni od podpisania umowy bez podania przyczyny. Dotyczy kredytów konsumenckich i hipotecznych (14 dni na przemyślenie).

Okres kredytowania

Czas trwania umowy kredytowej od uruchomienia do ostatniej raty. Hipoteczny: 5-35 lat (standard: 25-30 lat). Dłuższy okres = niższa rata, ale wyższy koszt łączny.

Czytaj więcej →

Operat szacunkowy

Oficjalna wycena nieruchomości sporządzona przez rzeczoznawcę majątkowego. Wymagana przez bank przy kredycie hipotecznym. Koszt: 800-2 000 zł, ważność: 12 miesięcy.

Czytaj więcej →

Opłata sądowa za wpis hipoteki

Stała opłata 200 zł za wpis hipoteki w księdze wieczystej. Składana przez notariusza razem z wnioskiem. Wykreślenie hipoteki po spłacie: również 100 zł.

Opłata przygotowawcza

Jednorazowa opłata pobierana przez bank za rozpatrzenie wniosku kredytowego i przygotowanie umowy. Niektóre banki naliczają ją niezależnie od decyzji kredytowej.

Oprocentowanie nominalne

Oprocentowanie kredytu = marża banku + stawka referencyjna (np. WIBOR). Nie uwzględnia dodatkowych kosztów — do porównania ofert lepiej użyć RRSO.

Czytaj więcej →

Oprocentowanie stałe

Oprocentowanie niezmienne przez ustalony okres (zwykle 5-7 lat). Chroni przed wzrostem stóp procentowych, ale jest wyższe od zmiennego na starcie.

Czytaj więcej →

Oprocentowanie zmienne

Oprocentowanie składające się z marży (stałej) i stawki referencyjnej (zmiennej, np. WIBOR 3M). Zmienia się co 3 lub 6 miesięcy wraz ze zmianą WIBOR-u.

Czytaj więcej →

Pełnomocnictwo

Upoważnienie innej osoby do działania w imieniu mocodawcy. Przy transakcjach nieruchomościowych wymaga formy aktu notarialnego. Pełnomocnik może podpisać umowę kredytową.

PIT a zdolność kredytowa

Zeznanie podatkowe PIT stanowi podstawę oceny dochodów. PIT-37 (pracownik), PIT-36 (firma, najem), PIT-28 (ryczałt). Bank analizuje dochody z 1-2 ostatnich lat.

Plan zagospodarowania przestrzennego

Uchwała gminy określająca przeznaczenie terenów — czy można budować, jaka zabudowa, ile pięter. Kluczowy dokument przy zakupie działki pod budowę.

Podatek od nieruchomości

Roczny podatek płacony gminie przez właściciela nieruchomości. Stawki ustalane przez radę gminy. Za mieszkanie w 2026: ok. 1,19 zł/m² powierzchni użytkowej.

Czytaj więcej →

Podatek PCC

Podatek od czynności cywilnoprawnych — 2% wartości nieruchomości przy zakupie z rynku wtórnego. Nie dotyczy rynku pierwotnego (tam naliczany jest VAT 8% lub 23%).

Czytaj więcej →

POLSTR

Poland Short Term Rate — nowy wskaźnik referencyjny oparty na transakcjach depozytowych. Docelowo ma zastąpić WIBOR w umowach kredytowych. Administrowany przez GPW Benchmark.

Czytaj więcej →

Poręczenie kredytu

Zobowiązanie osoby trzeciej (poręczyciela) do spłaty kredytu w razie niewypłacalności głównego kredytobiorcy. Poręczyciel musi mieć zdolność kredytową.

Czytaj więcej →

Pośrednik kredytowy

Firma lub osoba pośrednicząca między klientem a bankiem. Pomaga wybrać ofertę i przejść procedurę. Wynagradzana prowizją od banku (zwykle 1-2% kwoty kredytu).

Prolongata

Przedłużenie terminu spłaty raty lub całego kredytu za zgodą banku. Stosowana w trudnej sytuacji finansowej — alternatywa dla restrukturyzacji.

Promesa bankowa

Pisemne oświadczenie banku o gotowości do udzielenia kredytu na określonych warunkach. Ważna 30-90 dni. Wzmacnia pozycję kupującego przy negocjacjach cenowych.

Czytaj więcej →

Prowizja

Jednorazowa opłata za udzielenie kredytu, wyrażona jako procent kwoty. Typowo 0-3% dla kredytów hipotecznych. Niektóre banki rezygnują z prowizji w zamian za wyższą marżę.

Czytaj więcej →

Prowizja za wcześniejszą spłatę

Opłata za przedterminową spłatę kredytu. Kredyt hipoteczny: max 3% przez pierwsze 3 lata, potem 0%. Kredyt konsumencki: max 1% (lub 0,5% jeśli do końca umowy <1 rok).

Czytaj więcej →

Pozwolenie na budowę

Decyzja administracyjna zezwalająca na rozpoczęcie robót budowlanych. Wymagana przy kredycie budowlano-hipotecznym. Wydawana przez starostę. Ważność: 3 lata od uprawomocnienia.

Prawo własności

Najpełniejsze prawo do nieruchomości — właściciel może korzystać, rozporządzać i obciążać hipoteką. Wpisane w dziale II księgi wieczystej. Podstawa kredytu hipotecznego.

Przedawnienie długu

Utrata możliwości dochodzenia roszczenia po upływie określonego czasu. Kredyt: 3 lata od wymagalności. Przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia długu — bank traci prawo do egzekucji.

Przewalutowanie

Zmiana waluty kredytu (np. z CHF na PLN). Bank nie może odmówić przewalutowania kredytu walutowego, ale ustala warunki.

Czytaj więcej →

Punkt bazowy (pb)

Jednostka pomiaru stóp procentowych: 1 pb = 0,01 p.p. Używany w komunikatach RPP i bankowych. Obniżka o 25 pb = obniżka stopy o 0,25 punktu procentowego.

Rachunek powierniczy

Specjalny rachunek bankowy chroniący środki kupującego w transakcji deweloperskiej. Otwarty (wypłata po etapach budowy) lub zamknięty (wypłata po przeniesieniu własności).

Czytaj więcej →

Rata balonowa

Nietypowy harmonogram — niskie raty przez cały okres i jedna wysoka rata końcowa. Rzadko stosowana w Polsce, częstsza w leasingu samochodowym.

Rata malejąca

Rata z niezmienną częścią kapitałową i malejącymi odsetkami. Początkowe raty wyższe niż równe, ale łączny koszt kredytu niższy o 5-15%.

Czytaj więcej →

Rata równa (annuitetowa)

Rata o stałej kwocie przez cały okres kredytowania. Początkowo dominują odsetki. Łatwiejsze planowanie budżetu, ale wyższy koszt łączny niż raty malejące.

Czytaj więcej →

Refinansowanie

Przeniesienie kredytu do innego banku na korzystniejszych warunkach (niższa marża, prowizja). Opłacalne, gdy różnica marż >0,3 pp., a kredyt ma jeszcze min. 10-15 lat.

Czytaj więcej →

Rekomendacja S

Zalecenia KNF dotyczące ekspozycji zabezpieczonych hipotecznie, m.in. oceny zdolności, ryzyka stopy procentowej i LTV. Warunki zależą od rodzaju finansowania i zabezpieczenia.

Czytaj więcej →

Rekomendacja T

Zalecenia KNF dotyczące zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych. Nie wyznaczają jednej kwoty kredytu gwarantowanej każdemu klientowi.

Czytaj więcej →

Rekomendacja U

Wytyczne KNF dotyczące bancassurance — sprzedaży ubezpieczeń przy kredytach. Chronią klienta: prawo wyboru ubezpieczyciela, własna polisa, jawność prowizji banku i kosztów.

Czytaj więcej →

Restrukturyzacja kredytu

Zmiana warunków spłaty w razie problemów finansowych — wydłużenie okresu, obniżenie raty, karencja. Bank musi umożliwić restrukturyzację przed wypowiedzeniem umowy.

Rękojmia za wady nieruchomości

Odpowiedzialność dewelopera/sprzedającego za wady fizyczne i prawne nieruchomości. Okres: 5 lat od wydania. Zgłoś wadę w ciągu roku od wykrycia — inaczej tracisz roszczenie.

Czytaj więcej →

Rynek pierwotny vs wtórny

Kluczowe różnice dla kredytobiorcy: pierwotny = transze, rachunek powierniczy, VAT, brak PCC. Wtórny = jednorazowa wypłata, PCC 2% (chyba że pierwsze mieszkanie), szybsza procedura.

Czytaj więcej →

Rękojmia za wady

Ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne i prawne nieruchomości. Deweloper odpowiada 5 lat od wydania lokalu. Niezależna od gwarancji.

RPP

Rada Polityki Pieniężnej — organ NBP decydujący o wysokości stóp procentowych. 10 członków + prezes NBP. Posiedzenia raz w miesiącu (oprócz sierpnia). Decyzje wpływają na WIBOR i raty.

Rodzinny Kredyt Mieszkaniowy (RKM)

Program rządowy umożliwiający zakup pierwszego mieszkania z gwarancją BGK zamiast wkładu własnego. Nie jest dopłatą do rat — to gwarancja do 20% wartości nieruchomości.

Rozdzielność majątkowa

Ustrój majątkowy małżeński, w którym każdy małżonek ma odrębny majątek. Ustanawiana intercyzą lub orzeczeniem sądu. Wpływa na procedurę kredytową i odpowiedzialność za dług.

RRSO

Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania — jedyny wskaźnik uwzględniający WSZYSTKIE koszty kredytu. Obligatoryjny w każdej ofercie kredytowej. Najlepsza miara do porównywania ofert.

Czytaj więcej →

Rzeczoznawca majątkowy

Osoba z uprawnieniami państwowymi do wyceny nieruchomości. Sporządza operaty szacunkowe wymagane przez bank. Lista rzeczoznawców: pfrn.pl.

Czytaj więcej →

Saldo zadłużenia

Pozostała kwota kapitału do spłaty w danym momencie. Maleje z każdą ratą (szybciej przy ratach malejących). Podawane w harmonogramie spłat i wyciągu bankowym.

Sankcja kredytu darmowego

Prawo konsumenta do zwrotu kredytu bez odsetek i kosztów, gdy bank naruszył obowiązki informacyjne z ustawy o kredycie konsumenckim (art. 45). Termin: 1 rok od ostatniej raty.

Scoring BIK

Punktowa ocena wiarygodności kredytowej (192-631 pkt). Powyżej 540 — dobry scoring. Wpływa na niego: terminowość spłat, ilość zobowiązań, historia kredytowa, zapytania bankowe.

Czytaj więcej →

Służebność

Ograniczone prawo rzeczowe umożliwiające korzystanie z cudzej nieruchomości (np. droga konieczna). Wpływa na wartość i wycenę nieruchomości przy kredycie.

Czytaj więcej →

Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

Ograniczone prawo rzeczowe do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej. Można nim dysponować, zaciągnąć kredyt hipoteczny, ale nie jest to pełna własność (brak KW dla gruntu).

Czytaj więcej →

Spread walutowy

Różnica między kursem kupna a kursem sprzedaży waluty stosowana przez bank. Przy kredytach walutowych to dodatkowy ukryty koszt — typowo 2-6% różnicy kursowej.

Czytaj więcej →

Stopa depozytowa NBP

Minimalne oprocentowanie jednodniowych depozytów banków w NBP. Stan na marzec 2026: 3,25%. Wyznacza dolną granicę stóp rynkowych.

Stopa lombardowa NBP

Oprocentowanie pożyczek udzielanych bankom przez NBP pod zastaw papierów wartościowych. Stan na marzec 2026: 4,25%. Podstawa do obliczania odsetek maksymalnych.

Stopa referencyjna NBP

Główna stopa procentowa ustalana przez Radę Polityki Pieniężnej (RPP). Stan na marzec 2026: 3,75%. Wpływa na WIBOR i pośrednio na oprocentowanie kredytów.

Czytaj więcej →

Sprzedaż wiązana

Uzależnianie udzielenia kredytu od zakupu dodatkowych produktów (np. ubezpieczenia). Ustawa o kredycie hipotecznym zabrania sprzedaży wiązanej, ale dopuszcza pakiety (cross-selling).

Stress test

Symulacja zdolności kredytowej przy podwyższonym oprocentowaniu (+2,5 pp. zgodnie z Rekomendacją S). Bank sprawdza, czy rata będzie do udźwignięcia nawet po wzroście stóp.

Czytaj więcej →

SARON

Swiss Average Rate Overnight — wskaźnik referencyjny dla CHF, następca LIBOR CHF. Stosowany w umowach frankowych po reformie wskaźników referencyjnych.

Suma hipoteczna

Kwota wpisana w księdze wieczystej jako górna granica odpowiedzialności hipotecznej. Zwykle 150-200% kwoty kredytu — obejmuje kapitał, odsetki i koszty dochodzenia.

Świadectwo energetyczne

Dokument określający zapotrzebowanie energetyczne budynku/lokalu (klasa A-G). Od 2023 obowiązkowe przy sprzedaży i wynajmie. Wpływa na ocenę wartości przez bank.

Świadczenie wyrównawcze

Rekompensata dla banku za utracone odsetki przy wcześniejszej spłacie kredytu ze stałą stopą. Stosowana w niektórych bankach europejskich — w Polsce ograniczona ustawowo.

Tabela opłat i prowizji (TOiP)

Dokument z ukrytymi kosztami banku — aneks, zaświadczenie, duplikat, wcześniejsza spłata. Bank może zmienić TOiP jednostronnie. Sprawdź PRZED podpisaniem umowy.

Czytaj więcej →

Taksa notarialna

Wynagrodzenie notariusza za sporządzenie aktu notarialnego. Wysokość regulowana rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości — zależy od wartości transakcji. Podlega VAT 23%.

Transze kredytu

Wypłata kredytu w częściach, stosowana przy budowie domu lub zakupie z rynku pierwotnego. Bank wypłaca kolejne transze po potwierdzeniu postępu prac (inspekcja).

Czytaj więcej →

Transakcja kupna-sprzedaży

Umowa przenosząca własność nieruchomości. Wymaga formy aktu notarialnego (pod rygorem nieważności). Moment przeniesienia własności: podpisanie aktu, nie zapłata ceny.

Tytuł wykonawczy

Orzeczenie sądu z klauzulą wykonalności — podstawa do wszczęcia egzekucji komorniczej. Bank uzyskuje go po wypowiedzeniu umowy i pozwaniu dłużnika.

Ubezpieczenie na życie (przy kredycie)

Polisa zabezpieczająca spłatę kredytu na wypadek śmierci lub trwałego inwalidztwa kredytobiorcy. Może być grupowe (przez bank) lub indywidualne. Cesja na bank.

Czytaj więcej →

Ubezpieczenie niskiego wkładu (UNWW)

Ubezpieczenie wymagane przy wkładzie własnym poniżej 20%. Chroni bank, ale płaci kredytobiorca. Koszt: ~0,08% kwoty brakującego wkładu miesięcznie lub jednorazowo 2-3%.

Czytaj więcej →

Ubezpieczenie nieruchomości

Polisa od ognia i zdarzeń losowych — obowiązkowa przy kredycie hipotecznym. Cesja na bank jako dodatkowe zabezpieczenie. Koszt: 200-600 zł/rok.

Czytaj więcej →

Ubezpieczenie od utraty pracy

Dobrowolna polisa pokrywająca raty kredytu w razie utraty zatrudnienia. Typowo 3-12 rat. Często proponowana przy cross-sellingu — warto porównać warunki.

Czytaj więcej →

Ubezpieczenie pomostowe

Podwyższona marża (0,1-0,2 pp.) obowiązująca od uruchomienia kredytu do wpisu hipoteki w KW. Okres: 2-6 miesięcy. Po wpisie hipoteki marża automatycznie spada.

Czytaj więcej →

Udział we współwłasności

Ułamkowe prawo do nieruchomości (np. 1/2, 1/4). Można zaciągnąć kredyt na zakup udziału, ale banki podchodzą ostrożnie — wymagają wyższego wkładu własnego.

Czytaj więcej →

Umowa deweloperska

Umowa zawierana z deweloperem w formie aktu notarialnego, regulowana ustawą deweloperską. Określa standard wykończenia, termin, cenę i warunki odstąpienia.

Czytaj więcej →

Umowa przedwstępna

Zobowiązanie stron do zawarcia umowy przyrzeczonej (sprzedaży). Może być w formie zwykłej pisemnej lub aktu notarialnego — tylko ta druga daje roszczenie o zawarcie umowy.

Czytaj więcej →

UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów — prowadzi rejestr klauzul abuzywnych, nakłada kary na banki za nieuczciwe praktyki, chroni prawa konsumentów kredytowych.

Upadłość konsumencka

Postępowanie sądowe umożliwiające osobie fizycznej oddłużenie. Umorzenie części lub całości zobowiązań po realizacji planu spłaty (max 7 lat). Wpis w KRS i BIK.

Czytaj więcej →

Ustawa deweloperska

Ustawa z 20.05.2021 o ochronie nabywców lokali mieszkalnych — obowiązek rachunku powierniczego, prospekt informacyjny, DFG, prawo do odstąpienia.

Ustawa o kredycie hipotecznym

Ustawa z 23.03.2017 regulująca zasady udzielania kredytów hipotecznych. Implementacja dyrektywy UE. Kluczowe: prawo do wcześniejszej spłaty, obowiązek informacyjny, zakaz sprzedaży wiązanej.

Czytaj więcej →

Ustawa o kredycie konsumenckim

Ustawa z 12.05.2011 chroniąca konsumentów przy kredytach do 255 550 zł. Daje prawo do odstąpienia (14 dni), wcześniejszej spłaty i sankcji kredytu darmowego.

Czytaj więcej →

Użytkowanie wieczyste

Prawo do korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gminy przez 99 lat (z możliwością przedłużenia). Od 2019 stopniowo przekształcane w pełną własność.

Czytaj więcej →

Warunki zabudowy (WZ)

Decyzja administracyjna wydawana przy braku miejscowego planu zagospodarowania. Określa możliwość i warunki zabudowy działki. Wymagana przez bank przy kredycie budowlanym.

Wakacje kredytowe

Zawieszenie spłaty rat kredytu na określony czas. Ustawowe wakacje (2022-2023) pozwalały zawiesić 8 rat. Bankowe wakacje wymagają indywidualnego wniosku i zgody banku.

Czytaj więcej →

Waloryzacja

Mechanizm dostosowywania wartości zobowiązania do zmian siły nabywczej pieniądza. Przy kredytach walutowych — przeliczanie kursu. Przy czynszach — coroczna waloryzacja o wskaźnik inflacji.

Wartość nieruchomości

Kwota ustalona przez rzeczoznawcę w operacie szacunkowym. Może różnić się od ceny transakcyjnej. Bank udziela kredytu na podstawie niższej z tych dwóch wartości.

Weksel in blanco

Niezupełny weksel stanowiący zabezpieczenie kredytu. Bank może go wypełnić i realizować w razie braku spłaty. Coraz rzadziej stosowany — zastępowany przez hipotekę.

Czytaj więcej →

WIBOR

Warsaw Interbank Offered Rate — wskaźnik oprocentowania pożyczek międzybankowych. WIBOR 3M (3,79%) i 6M (3,77%) to podstawa oprocentowania większości kredytów hipotecznych w Polsce.

Czytaj więcej →

Wiarygodność kredytowa

Ocena historii spłat i zachowań finansowych kredytobiorcy (w odróżnieniu od zdolności kredytowej, która dotyczy aktualnych dochodów). Mierzona scoringiem BIK.

Czytaj więcej →

Wibid

Warsaw Interbank Bid Rate — stopa, po której banki są gotowe przyjąć depozyt. Niższy od WIBOR-u. Stosowany rzadko — przy oprocentowaniu depozytów, nie kredytów.

Windykacja

Działania zmierzające do odzyskania należności — polubowna (wezwanie do zapłaty, negocjacje) lub sądowo-egzekucyjna (pozew, komornik). Bank może sprzedać dług firmie windykacyjnej.

Czytaj więcej →

WIRON

Warsaw Interest Rate Overnight — wskaźnik oparty na transakcjach depozytowych O/N. Miał zastąpić WIBOR, ale projekt został wstrzymany w grudniu 2024. Zastąpiony przez POLSTR.

Czytaj więcej →

Wkład własny

Część wartości nieruchomości finansowana ze środków własnych. Minimum 10% (z UNWW) lub 20% (bez UNWW). Wyższy wkład = lepsza marża i niższy koszt kredytu.

Czytaj więcej →

Wniosek kredytowy

Formalny dokument składany w banku z prośbą o udzielenie kredytu. Zawiera dane osobowe, informacje o dochodach, zobowiązaniach, nieruchomości. Załączniki: zaświadczenia, umowa przedwstępna.

Wpis do księgi wieczystej

Czynność sądu wieczysto-księgowego polegająca na dokonaniu zmian w KW (np. wpis hipoteki, zmiana właściciela). Czas oczekiwania: 2-6 miesięcy.

Współkredytobiorca

Osoba przystępująca do kredytu razem z głównym kredytobiorcą. Jej dochody zwiększają zdolność kredytową, ale ponosi solidarną odpowiedzialność za spłatę.

Czytaj więcej →

Wycena nieruchomości

Określenie wartości rynkowej nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego. Wymagana przez bank. Metody: porównawcza (najczęstsza), dochodowa, kosztowa.

Czytaj więcej →

Wspólnota mieszkaniowa

Ogół właścicieli lokali w budynku wielolokalowym. Zarządza częściami wspólnymi, ustala zaliczki na fundusz remontowy. Mała wspólnota: do 3 lokali, duża: 4+.

Wykreślenie hipoteki

Usunięcie wpisu hipoteki z KW po spłacie kredytu. Wymaga: zaświadczenie banku o spłacie + wniosek do sądu (opłata 100 zł). Brak wykreślenia nie przeszkadza — ale lepiej to zrobić.

Wypowiedzenie umowy kredytowej

Jednostronne rozwiązanie umowy kredytowej przez bank (zwykle po 3+ ratach zaległych) lub kredytobiorcę. Skutkuje natychmiastowym wymagalnością całego zadłużenia.

Czytaj więcej →

Zastaw rejestrowy

Zabezpieczenie rzeczowe ustanawiane na ruchomościach (np. samochodzie) wpisywane do rejestru zastawów. Stosowane głównie przy kredytach samochodowych.

Zabezpieczenie kredytu

Gwarancja spłaty dla banku — hipoteka (główne), poręczenie, weksel, cesja polis, blokada środków na rachunku. Im lepsze zabezpieczenie, tym korzystniejsze warunki.

Czytaj więcej →

Zadatek

Kwota wpłacana przy umowie przedwstępnej (5-10% ceny). Jeśli kupujący się wycofa — traci zadatek. Jeśli sprzedający — zwraca podwójny. Różni się od zaliczki, która jest zwrotna.

Zadatek vs zaliczka

Zadatek — przepada przy rezygnacji kupującego, podwójny zwrot przy rezygnacji sprzedającego. Zaliczka — zawsze zwrotna. Przy umowie przedwstępnej zazwyczaj stosuje się zadatek.

Czytaj więcej →

Zaliczka

Kwota wpłacona na poczet ceny — w odróżnieniu od zadatku, jest zwrotna w razie niewykonania umowy przez obie strony. Słabsza ochrona kupującego niż zadatek.

Zaświadczenie o dochodach

Dokument z zakładu pracy potwierdzający wysokość wynagrodzenia. Bank wymaga zaświadczenia za 3-12 miesięcy. Alternatywa: wyciągi z konta, PIT, zaświadczenie z US.

Zdolność kredytowa

Ocena zdolności do spłaty zobowiązania, oparta na dochodach, kosztach utrzymania, istniejących zobowiązaniach i historii kredytowej. Każdy bank stosuje własny model obliczeniowy.

Czytaj więcej →

Zdolność kredytowa firmy

Analiza możliwości spłaty kredytu przez przedsiębiorcę. Bank ocenia: przychody netto, formę rozliczenia (KPiR, ryczałt, pełna księgowość), staż firmy (min. 12-24 mcy).

Czytaj więcej →

Zdolność vs wiarygodność

Zdolność = czy stać Cię na ratę (dochody). Wiarygodność = czy spłacasz terminowo (historia). Bank sprawdza oba — można mieć wysoką zdolność, ale niską wiarygodność.

Czytaj więcej →

Zgoda małżonka

Wymagana przy zaciąganiu kredytu hipotecznego w ustroju wspólności majątkowej. Bez zgody małżonka bank nie udzieli kredytu zabezpieczonego na wspólnej nieruchomości.

Zobowiązanie pozabilansowe

Gwarancja, poręczenie lub limit na karcie — wpływa na zdolność kredytową, choć nie stanowi formalnego długu. Bank uwzględnia je przy ocenie DTI.

Zwolnienie z hipoteki

Zgoda banku na wykreślenie hipoteki z jednej nieruchomości przy hipotece łącznej. Wydawana np. przy sprzedaży jednego z dwóch zabezpieczonych mieszkań.

Źródło dochodu

Podstawa oceny zdolności: umowa o pracę (najlepsza), B2B (min. 12 mcy), zlecenie/dzieło (min. 12 mcy ciągłości), renta/emerytura, najem. Każde źródło inaczej wyceniane.

Życiówka

Potoczna nazwa ubezpieczenia na życie wymaganego przy kredycie hipotecznym. Cesja polis na bank — w razie śmierci kredytobiorcy bank otrzymuje odszkodowanie na pokrycie salda.

Dlaczego warto znać terminologię finansową?

Znajomość terminów bankowych pozwala podejmować świadome decyzje przy zaciąganiu kredytu. Rozumiejąc różnicę między RRSO a oprocentowaniem nominalnym, unikniesz porównywania jabłek z gruszkami. Wiedząc czym jest DTI czy stress test, zrozumiesz dlaczego bank odmówił lub przyznał Ci taką, a nie inną kwotę.

Słownik pomaga przygotować pytania do banku oraz zrozumieć dokumenty. Pojęcia dotyczące reformy wskaźników sprawdzaj razem z datą komunikatu i postanowieniami umowy. Przy decyzji dotyczącej konkretnej umowy sięgnij do wskazanych dokumentów i aktualnych warunków banku.

Jak korzystać ze słownika?

Możesz wyszukać termin wpisując go w pole szukaj, przefiltrować po kategorii (kredyty, wskaźniki, koszty, prawo, nieruchomości, zabezpieczenia) lub kliknąć literę alfabetu. Terminy z dedykowaną podstroną mają link „Czytaj więcej” prowadzący do szczegółowego opracowania z przykładami liczbowymi.

Opracowanie Jarosław Wasiński Wydawca serwisu

Masz uwagę do tego tekstu albo pomysł na kolejny temat? Napisz do wydawcy.

Materiał przygotowany ze wsparciem AI.

Aktualizacja materiału: 01.10.2026 Nasza metodologia