Ustawa frankowa od sierpnia 2026 — co realnie zmienia dla kredytobiorców

Od 7 sierpnia 2026 r. sprawy frankowe toczą się według nowych reguł. Ustawa nie rozstrzyga jednak sporu o to, czy umowy CHF są ważne — tę ocenę nadal wykonuje sąd na podstawie kodeksu cywilnego, dyrektywy 93/13 i orzecznictwa TSUE. Nowe przepisy zmieniają sposób, w jaki te sprawy są prowadzone. To rozróżnienie jest kluczowe i większość nieporozumień wokół „ustawy frankowej" bierze się właśnie z jego zignorowania.

Skąd się wzięła ustawa: skala sporów i obciążenie sądów

Bezpośrednim powodem uchwalenia ustawy nie była chęć rozstrzygnięcia sporu na korzyść którejkolwiek ze stron, lecz wydolność wymiaru sprawiedliwości. Według danych przywoływanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości, na I kwartał 2026 r. sprawy frankowe stanowiły ok. 25% wszystkich zawisłych spraw cywilnych w sądach okręgowych i ok. 70% spraw rozpoznawanych przez sądy apelacyjne.

Praktyczny efekt tego zatoru był podwójny. Po pierwsze, wydłużał postępowania we wszystkich sprawach cywilnych — także tych, które z frankami nie mają nic wspólnego. Po drugie, generował powtarzalną, mechaniczną pracę: w tysiącach spraw sądy rozpoznawały niemal identyczne wnioski o zabezpieczenie (o wstrzymanie spłaty rat na czas procesu) i identyczne zażalenia banków na te postanowienia. Ustawa ten etap w dużej mierze likwiduje.

Warto to zapamiętać jako klucz do lektury całego aktu: ustawodawca optymalizował przepustowość sądów. Korzyści dla kredytobiorców są realne, ale są skutkiem ubocznym tego celu, a nie jego istotą.

Co konkretnie się zmienia — PRZED vs PO

Poniższa tabela zestawia stan sprzed 7 sierpnia 2026 r. z tym, co obowiązuje po tej dacie. Opisujemy mechanizmy funkcjonalnie, bez powoływania numerów jednostek redakcyjnych.

Kogo obejmuje, a kogo nie

Zakres podmiotowy jest szerszy, niż sugeruje potoczne słowo „frankowicz", ale zakres przedmiotowy — wąski. Ustawa dotyczy wyłącznie zobowiązań powiązanych z frankiem szwajcarskim, zawartych z konsumentami.

Zawężenie do CHF to jeden z najostrzej krytykowanych elementów ustawy. Argument ministerstwa był pragmatyczny — to sprawy frankowe zapychają sądy, więc to je trzeba odetkać. Krytycy odpowiadali, że waluta kredytu nie powinna decydować o poziomie ochrony procesowej konsumenta, a takie różnicowanie jest arbitralne. Kredytobiorcy w euro mogą zyskać co najwyżej pośrednio: krótsza kolejka w sądach i przyzwyczajenie sędziów do trybu pisemnego działają na korzyść wszystkich spraw cywilnych.

Sprawy w toku i ugody

To najczęstsze pytanie osób, które już są w sporze z bankiem.

Sprawy wszczęte i niezakończone przed 7 sierpnia 2026 r. objęte są nowymi przepisami. Wstrzymanie obowiązku spłaty rat działa w nich od dnia wejścia ustawy w życie, niezależnie od tego, kiedy pozew doręczono bankowi. W praktyce oznacza to, że nierozpoznane jeszcze wnioski o zabezpieczenie i zażalenia banków na wcześniejsze postanowienia stają się bezprzedmiotowe i podlegają umorzeniu — nie trzeba w tej sprawie nic składać. Wnioski o zabezpieczenie złożone po 7 sierpnia pozostają bez rozpoznania, bo skutek następuje już z mocy ustawy.

Ugody. Ustawa nie zawiera mechanizmu wzruszania ugód już podpisanych i nie narzuca bankom warunków nowych porozumień. Podpisana i wykonana ugoda pozostaje umową, którą strony zawarły dobrowolnie — jej podważenie wymaga odrębnej sprawy i konkretnej podstawy prawnej, a nie powołania się na nową ustawę. Osobno warto pamiętać, że nie wprowadzono też automatycznego potrącenia wzajemnych roszczeń: bank może zgłaszać swoje roszczenia na zasadach ogólnych, m.in. w powództwie wzajemnym.

Jeśli dopiero wybierasz między ugodą a procesem, mechanikę tej decyzji rozkładamy na czynniki w tekście Frankowicze 2026 — ugody czy proces, a rachunek według teorii dwóch kondykcji policzysz w kalkulatorze ugoda vs unieważnienie. Oba materiały pokazują liczby — decyzję prawną nadal podejmij z prawnikiem.

Co to znaczy w trzech typowych sytuacjach

1. Masz kredyt CHF i jeszcze nie pozwałeś banku. Zmienia się głównie ekonomia procesu: nie musisz już wnioskować o zabezpieczenie ani czekać na jego prawomocność, a raty przestają być wymagalne z chwilą doręczenia pozwu bankowi. Nie zmienia się natomiast nic w ocenie Twojej umowy — jeśli klauzule nie zostaną uznane za abuzywne, wynik będzie taki sam jak przed ustawą. Nie zmienia się też bieg terminów przedawnienia roszczeń banku, których dotyczyły kwietniowe wyroki TSUE (o tym niżej).

2. Jesteś w trakcie procesu. Od 7 sierpnia 2026 r. wstrzymanie spłaty działa w Twojej sprawie automatycznie. Jeśli miałeś złożony wniosek o zabezpieczenie, którego sąd nie rozpoznał — staje się on bezprzedmiotowy. Licz się z tym, że sąd może przejść na tryb pisemny i posiedzenia niejawne, a bank może wnieść powództwo wzajemne o zwrot kapitału, żeby rozliczyć całość jednym wyrokiem. To wygodne, ale oznacza, że obie strony rachunku zostaną policzone w tym samym postępowaniu — warto rozumieć, jaka kwota po Twojej stronie wyjdzie na koniec.

3. Podpisałeś już ugodę. Ustawa nie daje narzędzia do jej wzruszenia i nie zmienia Twojej sytuacji automatycznie. Jeżeli masz wątpliwości co do warunków, w jakich ugodę zawarto, to jest temat na indywidualną analizę prawną — a nie na wniosek oparty o nowe przepisy proceduralne.

Tło: wyroki TSUE z 16 kwietnia 2026 r.

Ustawa nie działa w próżni. Cztery miesiące przed jej wejściem w życie, 16 kwietnia 2026 r., TSUE wydał trzy wyroki w polskich sprawach frankowych — C-752/24 (Jangielak), C-753/24 (Rzepacz) i C-901/24 (Falucka) — dotyczące przedawnienia roszczeń banku o zwrot kapitału. Zgodnie z relacjami z tych orzeczeń bank może pozwać o kapitał jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy o nieważność (i tak przerwać bieg przedawnienia), a oświadczenie konsumenta o świadomości skutków nieważności może mieć znaczenie dla biegu terminu; jednocześnie sąd może w wyjątkowych okolicznościach uwzględnić przedawnione roszczenie banku ze względów słuszności.

Znaczenie tego zestawienia jest praktyczne: ustawa ułatwia prowadzenie sprawy, ale to orzecznictwo TSUE nadal decyduje o tym, ile realnie zostanie do rozliczenia. Te dwie warstwy trzeba czytać razem — i obie z pomocą pełnomocnika, bo szczegóły uzasadnień mają tu większe znaczenie niż nagłówki.

Wątpliwości i krytyka — kto naprawdę zyskuje

• Największym beneficjentem jest wymiar sprawiedliwości. Likwidacja tysięcy powtarzalnych wniosków i zażaleń oraz tryb pisemny to bezpośrednie odciążenie sądów. To był deklarowany cel ustawy i akurat tu efekt jest najbardziej przewidywalny.
• Banki dostały własne udogodnienia. Wydłużona możliwość wniesienia powództwa wzajemnego i preferencja finansowa przy wycofywaniu apelacji to rozwiązania po ich stronie. Część środowiska konsumenckiego ocenia je jako przeciwwagę dla wstrzymania rat.
• Brak twardych terminów dla sądów. Ustawa upraszcza procedurę, ale nie wprowadza wiążących terminów rozpoznania sprawy. „Szybciej" jest więc oczekiwaniem, a nie gwarancją — i nie da się dziś powiedzieć, o ile skrócą się realne postępowania.
• Arbitralne zawężenie do CHF. Kredytobiorcy w EUR i JPY w analogicznej sytuacji prawnej nie dostali analogicznej ochrony procesowej. To zarzut podnoszony przez środowisko adwokackie w toku konsultacji.
• Wątpliwości co do zgodności z prawem UE. W toku prac część ekspertów wskazywała, że niektóre rozwiązania mogą być problematyczne z punktu widzenia dyrektywy 93/13 i orzecznictwa TSUE. Nie jest dziś przesądzone, czy i które przepisy zostaną zakwestionowane — to kwestia przyszłych orzeczeń, a nie faktu, który można stwierdzić w sierpniu 2026 r.
• Traci ten, kto czekał na „lepszą ustawę". Osoby odkładające decyzję w nadziei na przepisy przesądzające nieważność umów lub narzucające warunki rozliczenia — takich przepisów nie ma i ta ustawa ich nie wprowadza.

Co robić teraz — krok po kroku

1. Ustal typ swojej umowy. Sprawdź w umowie, czy kredyt jest indeksowany, czy denominowany i czy walutą odniesienia jest CHF. Jeśli to EUR albo USD — ustawa Cię nie obejmuje.
2. Zbierz dokumenty. Umowa z aneksami, regulamin, harmonogram, zaświadczenie z banku o wysokości wpłat i zastosowanych kursach. Bez pełnej historii spłat nie da się policzyć ani roszczenia, ani spreadu.
3. Policz orientacyjnie skalę sprawy. Zanim rozmawiasz z kancelarią, zobacz rząd wielkości w kalkulatorze ugoda vs unieważnienie. To szacunek edukacyjny, nie wycena roszczenia.
4. Skonsultuj się z prawnikiem. Adwokat lub radca prawny oceni konkretne zapisy Twojej umowy, stan sprawy i ryzyka — w tym te wynikające z kwietniowych wyroków TSUE o przedawnieniu.
5. Jeśli jesteś w procesie — dopytaj pełnomocnika o skutki przejściowe. Zwłaszcza o los złożonego wcześniej wniosku o zabezpieczenie i o to, czy bank zapowiada powództwo wzajemne.
6. Nie przestawaj płacić rat „na wszelki wypadek". Wstrzymanie działa dopiero w warunkach opisanych w ustawie (m.in. po doręczeniu pozwu bankowi, a w sprawach w toku — od 7 sierpnia 2026 r.). Moment, od którego dotyczy to Twojej sprawy, potwierdź z pełnomocnikiem.

Jeżeli Twój problem dotyczy nie kredytu walutowego, lecz kredytu konsumenckiego z wadami formalnymi umowy, to zupełnie inna podstawa prawna — opisujemy ją w poradniku sankcja kredytu darmowego.

Co potwierdziliśmy, a czego nie

Najczęściej zadawane pytania

Od kiedy dokładnie obowiązuje ustawa frankowa?

Od 7 sierpnia 2026 r. Ustawa z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 23 lipca 2026 r. pod pozycją 985, z 14-dniowym vacatio legis. Część mediów podawała datę ogłoszenia 25 lipca — oficjalna baza aktów prawnych wskazuje 23 lipca, a data wejścia w życie (7 sierpnia) jest we wszystkich źródłach zgodna.

Czy ustawa unieważnia kredyty frankowe albo gwarantuje wygraną w sądzie?

Nie. To ustawa proceduralna — zmienia sposób prowadzenia spraw, a nie zasady oceny umów. Sąd nadal bada abuzywność klauzul na podstawie kodeksu cywilnego, dyrektywy 93/13 i orzecznictwa TSUE. Nadal trzeba pozwać bank, nadal trzeba wykazać wadliwość umowy i nadal można sprawę przegrać. Nikt nie może dziś obiecać Ci konkretnego wyniku procesu.

Czy ustawa dotyczy kredytów w euro lub dolarach?

Nie. Zakres obejmuje wyłącznie kredyty i pożyczki konsumenckie denominowane lub indeksowane do franka szwajcarskiego. Wnioski o rozszerzenie na EUR czy JPY zgłaszane w konsultacjach zostały odrzucone — argumentem było to, że to sprawy frankowe generują główne obciążenie sądów. Kredytobiorcy w innych walutach prowadzą sprawy na zasadach ogólnych; mogą jedynie pośrednio skorzystać z krótszych kolejek w sądach.

Czy mogę przestać płacić raty, bo ustawa je wstrzymuje?

Nie automatycznie i nie „od dziś". Wstrzymanie obowiązku spłaty następuje z mocy prawa dopiero po doręczeniu pozwu bankowi, a w sprawach już toczących się — od dnia wejścia ustawy w życie, czyli 7 sierpnia 2026 r. Jeśli nie masz sprawy w sądzie, żaden przepis nie zwalnia Cię ze spłaty. Moment, od którego wstrzymanie dotyczy Twojej konkretnej sprawy, potwierdź ze swoim pełnomocnikiem — zaprzestanie płatności w niewłaściwym momencie to ryzyko wypowiedzenia umowy i wpisu do BIK.

Co z moją sprawą, która jest już w toku, i z wnioskiem o zabezpieczenie?

Sprawy wszczęte i niezakończone przed 7 sierpnia 2026 r. są objęte nowymi przepisami — wstrzymanie spłaty działa w nich od dnia wejścia ustawy w życie, niezależnie od daty doręczenia pozwu. Nierozpoznane wnioski o zabezpieczenie i zażalenia banków stają się bezprzedmiotowe i podlegają umorzeniu, a wnioski składane po tej dacie pozostają bez rozpoznania, bo skutek wynika już z ustawy. Nie musisz nic w tej sprawie składać, ale poinformuj o zmianie swojego pełnomocnika i dopytaj o ewentualne powództwo wzajemne banku.

Czy ustawa pozwala podważyć podpisaną wcześniej ugodę z bankiem?

Ustawa nie zawiera mechanizmu wzruszania zawartych ugód ani nie narzuca bankom warunków nowych porozumień. Podpisana ugoda pozostaje umową zawartą dobrowolnie — jej podważenie wymaga odrębnej sprawy i konkretnej podstawy prawnej, niezwiązanej z nowymi przepisami proceduralnymi. Jeśli masz wątpliwości co do okoliczności zawarcia ugody, to temat na indywidualną analizę u prawnika.

Kto najbardziej zyskuje na nowych przepisach?

Najbardziej przewidywalnym beneficjentem jest wymiar sprawiedliwości — to był deklarowany cel ustawy, a likwidacja tysięcy powtarzalnych wniosków o zabezpieczenie i zażaleń odciąża sądy natychmiast. Kredytobiorcy zyskują realnie: koniec z osobnym etapem zabezpieczenia i brak wymagalności rat w czasie procesu. Banki też dostały swoje: wydłużoną możliwość powództwa wzajemnego i preferencję przy wycofywaniu apelacji. Ustawa nie wprowadza natomiast wiążących terminów rozpoznania spraw, więc „szybciej" pozostaje oczekiwaniem, a nie gwarancją.